Nihin Chin Mino le Tthanchonak A Kan Dawntu Thil Pawl

By; Stalin Tha Cung Lian

Mi zei paoh nih a tthangcho mi si cu kan duh dih. Mi cheu nihcun an itinhmi tthanchonak phak khawhnak ding ah a kan dawntu thil hi an i fiang i pah chih le tei khawh an i zuam. Asinain cu lio ah a cheu cu kan tthanchonak ding a kan dawntu thil pawl zei hi dah an si ti a thei lomi zong kan um. Tutan ah Laimi (a bikin mino) kan tthanchonak ah a kan dawntu thil pawl hi zeidah an si timi chim ka duh.

 

“Chan kip ah hin buainak (piahtana) an um cio, cu buainak phisinnak nihcun thanchonak a chuahpi tawn. Kan nih Chin Miphun zong tthangcho kho loin a kan ttemttawn le a kan buaitu thil pawl hi kan phisin khawh lawng ah a tthangcho mi ah kan i chuah lai. Nihin Chin Mino a kan ttemttawntu thil hi thil lianngan le thil harsa pipi an si lem hna lo. A ruah awk kan theih lomi thil hme tete an si ko hna. Cu hna pawl cu zeidah an si i zeitindah kan phisin lai? timi a tanglei ah kan i ruah hna lai.

1.Khuaruahlo

2.Caan hman thiam lo le free tuk in um

3.Lenvah tuk

4.A lak (free) in hmuh duhtuk le midang bawmh duhtuk

5.Ningcang loin mintthatnak hmuh (phiatlan) a fawinak paoh in thil tuah

6.Hnipuan fenh-aih uartuk

7.Fimnak cawn lio ah a leng nuamhhnaihnak uar tuk le Organization ah itel tuk:

8.Lihchim (a dik lo ningin thiltuah)

9.Tinhmi Ngeih Lo

 10.Thathutnak.A dang tampi a um rih nain kan chim cawk lai lo. A tlangpi hi hna pawl hi a tawinak in fianter ka van i zuam lai.

 

*Khuaruahlo : Laimi khua a ruat bak lomi kan si. Zei kong hmanh tuaktan loin kan tonmi hoih paoh in a nungmi le a cawlcang mi kan si. Cu a fiannak cu nifatin kan thil tuahmi ah a lang. Kanmah pumpak pawcawmnak le tthanchonak siseh, a leng organization rian kan ttuannak ah siseh, khua tthate in ruat loin thil a canning hoih paoh in le biachim thiam pa chimning paoh in mahte rak ruah ciami ngei loin khua a sami LAIMI kan si. Hihi ttih a nung taktak mi tthanchonak dawntu ngan taktak a si. Hi thil hi zeitindah ka tuah ah a tthat lai. Ka/kan dirhmun hihi va si kaw, zeitindah hawi ka phak khawh hna lai. Zeitin ka tuah ah dah a tthat lai? timi zeihmanh ruat loin Tholung bang in a cawl sawsawhmi kan lo. Khuaruat bute in tinhmi le sehchihmi ngei a cawlcang mi a hohmanh kan hmu hna lo. Nan tuahsernak ah hmuh khawh a si lo. Khuaruat loin na um sawsawhmi le na nunmi hi Chin Miphun kan tthanchonak ding ah dawntu thil lianngan taktak a si.

 

*Caan Hman Thiamlo le Free tuk in um: Free tuk in um hi kan responsibility (tuanvo) kan i hngalh lo caah a si. Khuaruahlonak nih a hrinmi a si. Khua kan rak ruah lo caah zeidah ka tuah awk a si timi ai thei lomi mi hrut bantuk in khuasak he ai khat. Pathian nih NI a kan serpiakmi Nikhat 24hrs chung ah zeidah ka tuah ah a tthat lai tiah hawi nih, hi hi maw ka tuah hmasat lai? Hi deuh hi dah?  Ka lim manh lai maw? tiah heh chet in an caan sunglawi an hman lio ah nang nih tla huar in Vok bang na ih sawsawh ko ahcun zei bantuk tthanchonak hmanh a chuak kho lo. Cucaah kan tthancho khawhnak dingah CAAN kan ngeihmi ah idin lo bakin heh tiah kan tuah, kan ttuan awk a si. Laimi hi dinh kan uar tuk. Lawn le idinh hi RUM bia zong a si lo. Fim bia a zong a si lo, thiamnak ngeih bia a zong a si lo. Sifahnak khurchung ah kalnak tu a si.

 

Kan tthanchonak ding ah Lawng lo bak in, i din bak loin, caan ka ngeihmi chung ah kan cawl peng i kan ttuan peng kha a biapi tuk. Zaan ah phone kan dek i, mi kan chat sawsawh hna. Huaha lo kan zoh i tlaipi tiang. Cun zinglei ah tlaipi ah kan tho i suimilam pahnih thum a rauh ah Park kal a za i park ah kan kal. Khuazei millionaire le lahkhah sangpipi a ei mi bang, zanlei chiar Park ah kan hei kal cuh. Nun chung ca i za in ai khon cia bang manh taktak in kan um. Taktak ti ahcun Delhi Chin Refugee hna cu vawleicung a si a fakbik mi kan si. Thaizing eiding kong kan buai lio ah nihin ah zei hmanh tuah loin tla huar in kan tthu sawh ko. Minung a zaw kho, accident a tong kho, buainak a chuak khomi kan si. Khi caan ah zeitindah kan i phisin te lai ti zong kan tuak bak lo. Hihi kan tthanchonak ding a kan dawntu taktak a si.

 

*Lenvah tuk: Laimi kan nunphung zong a simi, ilen le ikai hi tu chanthar vawlei ahcun tthanchonak dawntu ngan taktak a si. A ruang cu kan ilen i kan ceihmi thil pawl hi tthanchonak pawl kan ceih lo. Midang chiatnak ttukttak kan ceih i kan caan vialte a laak a dih. Cun na len hna tikah nangmah na caan a dih hlei ah na lenmi hna caan zong na laak i kaphnih in sunghzatlak a si. A si khawh ahcun na len dingmi hna kha appointment tthate hal hmasa hna. Caan an in pekmi te ah len i zuam. Cun innka na kingh lai i an in onh lo paoh ahcun lut hlah! Cu hnu ah tthutnak an in pekmi te ah tthut izuam. Hawi hlan ah chungkhar caan an hmanning hal hmasa izuam law, cu khawh cun na herhmi chim. Nan biaruah kaa a thawt deuh zongah an chungle dirhmun le umtu cawlcangh zohthiam izuam. A si khawh ahcun ilen lo a ttha bik. Kan ilennak ah tthanchonak kan ceih lo. Mi chiatnak tu kan ceih. Cucaah kan ilen kan ikai mi hi Laimi kan tthanchonak a kan dawntu a si.

 

*A lak (free) in hmuh duhtuk le midang bawmh duhtuk: Vawleicung miphun vialte lakah a lakka (free) in hmuh a duhbik mi miphun kan si lai dah ka ti. Midang bawmh kan uar tuk ning le kan i hmaihngalpi tuk ning hi khuaruahhar a si. Phaisa in siseh, thilpuan icawkpiaknak, din-ei idanghnak tbk ah a lakin kan uar tuk. Hihi tthanchonak dawntu ngan taktak a si. Mi dangh a uartuk mi na si ahcun dangtu na si bal lai lo. Danghmi dirhmun peng na si thai lai. Bomhmi si na duh tuk ahcun bomhmi na si peng ko lai.  Danghmi le bawmmi dirhmun cu a tthangchomi dirhmun a si ballo. Cu caah hihi kan hrial bak ah a ttha.

 

Hi zawn ah van peh deuh ka duhmi cu, zukhmawm a tawngmi na si zong ah, na pawng i an tuahmi paoh khawi tiah va banh ve hlah! Mi nih khaini an chuah le khawi ti i hmawm, kuak an chuah le khawi ti i zuuk, Zuu an din si le din ve tbk a hmangmi kha mi tthangcho lomi rian an si. Zeimaw ilak lawh caan te cu a um nain, a zungzal deuh a hmangmi kan tamtuk. Mi ta ai rinhmi kan tamtuk. Tahchunhnak puai maw, hmun dang pakhat khat ah maw nan kal tik zong ah nangmah nai za ding tein iken, mi nih an i za dingin an iken mi kha hal hna hlah! A ruang cu, hmun dang a si cang caah, na hal hna i an in pek tikah an za dingmi an i za ti lo. Cawk tthan col hawk a ttha fawn ti lo i anmah tu kha rethei in na chiah hna a si. Hihi kan hrial bak awk a si.

 

*Ningcang loin min tthatnak hmuh (phiatlan) a fawinak paoh in thil tuah: Laimi hi ningcang loin min tthatnak hmuh kan duh tuk ruang ah vawlei pi nih sinak a pekmi mintthatnak cu kan hmuh ve nain, kha sinak nih a ngeihmi thiamnak cu pakhat hmanh kan ngei lo. Tahchunhnak ningcang loin a ttuh in Sianginn kan kai. Degree kan la, B.A, M.A, B.Th, M.Div, Doctor cu tawr le cheng in kan in ngeih hna i B.A, MA, Doctor nih a ngeihmi thiamnak le sinak cu kan ngei ti hna lo. Hihi ningzak taktak mi thil a si. M.A si i MA thiamnak ngeih lo cu cacawng lomi an thiam lomi nakin ning a zak deuh. Tahchunhnak ah Delhi ah B.Th cu um rih seh, M.Div in a cung lei nan tawr. M.Div cung lei nih zeiti paoh in Mirang an ttial khawh i an chim khawh ding a si. Holh cu fukfak cu na ti khawh bang hna nain, catial van fial ding ah minung pahnih khat lawng fuh peng tthiam an hau. A cheu cu M.Div si zong mirang zong a let kho bak lomi nan tawr. Khakha fih a nung taktak mi a si. Ningzak thil zong a si. Tthanchonak dawntu zong a si. Cucaah phiatlan uar loin a hram tein thil tuah hna usihlaw, ningzahnak chungin kan luatpi ah tthanchonak a si.

 

Hnipuan fenh-aih uartuk le A Ba thil lak: A tu chan mino le nu hna nih hnipuan fenh-aih nan uartuk mi hi cu sunghzatlak taktak a si. A poi kho taktak. Tthanchonak dawntu thil lianngan taktak a si. Zeitluk siifak, zingzan ei a buaimi zong nih nan thilthuam a tthatning, a baa hna in nan lak thi deng in nan cham. Thil dang ah mual nan pho. Pa ttektok nihcun cawm khawh phun nan si lo. Millionaire tal a niam bik si a hau. Nan hnipuan fenh-aih ahcun ca zuarzar ngang in, a fim taktak mi le a thei hngal taktak mi le a rum taktak mi nan lo nain, a chung ah zeihmanh a um lomi bawm lawngmi, Chuahtak mi inn bantuk nan si. Hihi kan iralrin taktak a hau. Cu lawng si loin midang thil tiang hlan nan hmang. Mi thil hna ihlan riangmang i style tak in mi hmai ah nan chuak. Khakha a poi taktak mi tthanchonak dawntu ngan taktak a si.

 

*Sianginn kai lio ah a leng organization ah i pektuk: Zei paoh hi kanmah le rian cio kan ngei. Sianginn kaimi nihcun sianginn cawnmi ca bak kha a tei khawh chung tei dingin kharpi zong ah heh tiah carel ca zoh kha a  rian a si awk a si ko. Ca na cawn lio ah a leng cawlcanghnak ah nai tel tuk ahcun na ca cu na tei lo hrimhrim. Na tei lo tikah nangmah zong na sung i kan miphun tiang in kan sung. Kan miphun chungin ca thiam pakhat na zorter tinak a si. Cun church school zong hi nan cawlcanghnak a tam tuk. Hngakchia ca cawng liomi zaan ah ca a zoh dingmi nan programme hrilh a tamtuk caah an thiamnak tamtuk nan zorter.  Cu pin ah lampi ah an hawile he bia an iruahmi nih an thinlung (moral) a rawhter i misual (Gang) ah an i chuah. Kan cawnpiak mi tthatnak nakin a karlak i chiatnak an ilakmi a tam deuh caah zaan programme hrilh hi hrial izuam hna usih!

 

Cun nu le pa zong nih kum tling lomi hngakchia zaan ah chuahter kan hmang. Zaan hrimhrim ah an chuah awk a si lo. Hihi cu vawleicung mi zei miphun hmanh a hmangmi an um lo. A bik in khuapi hrimhrim ah chuahter phung a si lo. Laimi le a bik in Delhi ummi Laimi lawng kan si lai. Rian zong fial phung a si lo. Cun hruaitu zong nih kan ruah dingmi cu kan mino pawl an fimcawnnak dingah caan ngei lo bakin programme kan tuah hna. Zarhkhat voili kan ipum, zaan hnih hla an cawng, mission zaan he zaan thum kan ipum i zaan hnih te lawng caan lawng an ngei. Cu chung ah meeting le ttukttak a si i Khrihfabu programme paoh kai tel viar seh ti ahcun fimcawnnak le cazoh le carelnak caan a um ti lo. Rianttuan caan zong a um ti lo.

 

Lihchim (a dik lo ningin thiltuah): Laimi hi mi lihchim le mi hrokhrol, vel a hmang tamcem cu kan si lai dah! Lih le hrokhrol in thil tuah hi ZIA ah kan i ngeih cang i zei ah kan rel ti lo. Hihi tthanchonak dawntu taktak a si. Lih le Hrokhrol in thil tuah cu cikkhat te cu nuamhnak a pek men ko lai nain sau a nguh lo. Cucaah Laimi a chanchan (a pehpeh) in a rummi le a fimmi kan umlonak hi lih le hrokhrol in thil kan tuah caah a si. Minung pakhat a chan ah a rum ngai nain a fa chan ah a rum ti lo ti bantuk kan si. Hihi kan tthanchonak ding ah dawntu ngan taktak a si ti philh lo a herh. Lih hi cu zei bantuk cawnpiaknak hmanh a cohlang lo. Khrihfa kan bible zong nih a cohlang lo. Cu caah lih le hrokhrol lo tein, dinnak he a cawlcaang mi kan si kha kan miphun tthanchonak caah a biapi tuk.

 

Tinhmi ngeih lo: Laimi a tlangpi hi tinhmi kan ngei lo. Kan pumpak, kan chungkhar, a leng rian ttuannak Organization zong ah tinhmi ngei loin kan cawlcaang. Thil a canning hoih paoh in khua a sami kan si. A ruang cu nifatin kan cawlcangh ning ah a lang. Khrihfabu pakhat nih speaker an sawm i cu an sawmmi nih tutan nan ka sawmnak hi tinhmi hna nan ngei maw? Zei tlangtar dah a si. Tlangtar hna nan ngeih ahcun cu hoih cun chim kai zuam lai a ti hna.. Cucu meeting ah an chuahpi i an ceih i tinhmi zeihmanh an ngeih lo caah tlang zong an tar kho lo Thlarau atlakning paoh in si ko seh tiah bia an chah.  Cucu kumkhat voikhat te lawng an tuahmi tangka tampi dih in an tuahmi Crusade le Camping a si. A fiang komi cu anmah pumpak le chungkhar zong ah tinhmi an rak ngei tawn lo caah a si.

 

Khrihfabu pakhat nih camping le crusade tuah zong ah tlangtar ngei loin thlarau tlakning paoh in an timi cu hruaitu pawl nih hruaimi caah saduhthahpiak mi, hitin tthang hna seh ti duhpiaknak zeihmanh an ngei lo tinak a si. Cu bantukin an kal tikah member ca le khrihfabu caah tthannak cu a lam a um kho ti lo. Cu ruangah Evan pawl nih an duh paoh in an kan cawnpiak i tuchun ni ahhi dirhmun kan phaknak a si. Cu caah thil kan tuahnak paoh ah tinhmi tthate in ngeih i cu tinhmi zoh in thil kan tuahnak nih tthanchonak a chuahpi. Hmailei ahcun pumpak siseh, chungkhar siseh, a buu in thil kan tuahnak siseh tinhmi tthate kan ngeih kha a biapi tuk.

 

Thathutnak; (rianttuan huam lo, carelhuam lo) Phungthlukbia 10:4 ah kan hmuhmi cu “kut thathu nihcun pamnak a chuahter, sihmanhsehlaw miteima kut nihcun rumnak a chuahter. Phungthlukbia 12: 24 Miteima cu uktu an si lai, sihmanhsehlaw, mithathu cu an thathutnak nih mi sal ah a canter hna lai. Phungthlukbia 19:15 Thathutnak nih mitkuh thu chungah a paih tawn hna. Mithathu cu rawlttamnak an ing lai” tiah kan hmuh. Bible hrimhrim nih thathut hi a duh bak lomi a si.

 

Laimi kan tha a thutning hi khuaruahhar taktak kan si. Zei hmanh kan tuah huam lo. Kan um sawsawh ko hna. Kan ttuanmi rian zong tei kan ma lo. Tahchunhnak a tu a lar bik website cattial zong hi a teima mi caah cun tampi hmuh khawh a si. Nain hi zong hi kan huam taktak lo. Kan hei ti ve men sawh i a fawizaannak paoh in kan hmuh set lo tikah website tthatlo kan puh. A teima deuhmi cu an hmu deuh hrimhrim ko. Ka khuaruahhar mi thaizing le hmaizarh ca ei awk kan ngeih lo zongah rianttuan kan itim hlei lo. Khuazei millionaire ruam cha in nichiar park ah mino tete hna zong park ah kan kal hna cuh. Na phaisa maw na ei cawk lo i rian na ttuan lo.

 

Na ning tal a zak lo maw? Thaizing kong ah a buai men mi nih damlo men ah bawmh hau colh dingmi nih rianttuan loin tla huar in na um. Cun rianttuan ah hlawh a tlawmtuk a phupha lo kan ti rih. Na ning a zak lo maw? Nangmah cu zei thiamnak dah na ngeih? Skill cu chim hlah holh hmanh na thiam lo khah! Hlawh sangpipi a hmu kho dingin thiamnak teh na ngei maw? ti kha icheck.

 

Kan um sawh tuk tikah kan paw a puar i park  kal hau kan ti. Exercise tuah hau kan ti. Rian tthate in ttuan park kal a hau lo. Nai fit tuk ko lai. Miphun dang Kala hi zoh hna uh, kum upa mi lawng park ah an kal. Rian ttha tein, caan hmante in ttuan ah Park kal a hau lo. Hi bantuk thathutnak nih a chuahpi mi cu harsatnak, ralchiatnak, lihchimnak, thilfirnak, saltannak a chuahpi.

 

Cucaah nihin kan chan ah Laimi a kan tlunhnawhtu buainak cu hi hna pawl hi an si. Hi kan langhter mi pawl hi kan tthanchonak a kan dawntu an si caah hi hna pawl hi kan doh khawh hna ahcun Laimi caan raulo ah kan tthangcho tthan ko lai.

 

Note: Hihi Delhi Chin dirhmun zoh in ka ttialmi a si. Hmundang a huap khawh lonak tete a um.