Al Khawh Loin Minung Nih Kan Ngeihmi Leiba Pathum

A ra i Pathian mi kha a chimh i a nih nih, “va kal law, chiti kha zuar law na leiba kha va cham, cun a tang rihmi khan nangmah le na fapa hna cu khua va sa u, tiah a rak ti.” (II Siangpahrang 4:7)

Mi nih a ngeih mi a leiba cu a cham hrimhrim awk a si” a ti. Kan Bible kan zoh tikah “Leiba” kong hi hmun 20 ah a tial. Cucaah Leiba hi a rak bia ngai ti a lang. Cun na leiba va cham ti te hna kan hmuh. Cun Leiba ka ngei timi hna hi hmun tampi ah kan hmuh. Minung kan sinak hrimhrim ah leiba hi cham lo phung a si lo tiah a ruat mi kan si. Leiba a cham duh lomi cu misual, mi hrokhrol le mifir damiah ah kan ruah hna. Cucaah leiba cham hi miding sinak le mifel kan si nak zong   a langhter. Cun leiba cham hi nawl ngeih pakhat a si i, nawlngaih hi leiba cham zong a si ti hi chim ka duh. Tutan ahhin minung nih kan ngeih mi leiba Pathum kong hi chim kai tim. Minung hi Nu paw chungin kan chuah bakin leiba pathum kan ngeih colh. Cucu vuleicung minung a hohmanh al awk a tha lo tiah ka hmuh. Cu hna pathum hna cu tuzing ah kan i ruah hna lai;

 

I.A kan hringtu kan nu le kan pa sin kan leiba a si: Minung a si mi paoh nih hringtu, cawmkengtu nu le pa kan ngei dih hna.  Nu le pa cu a kan hringtu, a kan cawmkeng an si ti cu upa hngakchia, mihrut thlu loin theih cio mi a si. Cucaah a kan cawmkennak, hringtu an sinak cungah hin leiba cham ding kan ngei ti cu kan hngalh cio mi a si lai tiah ka ruah.Zeicatiah nu le pa cu a kan dawttu, an kan zawnruattu le  a kan cawmkengtu an si. Cu an dawtnak, an kan zawnruah zeihmanh thei loin kan mah um sawh in kan um ko  hi thilhman a si maw? Asiloah, nu le pa pei an si cu an rian a si kan ti sual maw? Asinain, an kan dawttu, an ka zawnruahtu hi minung thinlung keng ve nihcun um sawh phung a si lo, a zeitital in a chamnak kawl kha minung a si ve nih a rian a si. Asiahteh, cu nu le pa dawtnak cu zeitindah kan cham ning a si lai?.Nu le pa an kan dawtnak, an kan zawnruahnak le an kan cawmkennak hi kan fimnak, kan thiamnak, kan thawnnak, kan thiltikhawhnak in cham khawh a si lo.

 

Ka pa nih a ka ti tawn mi cu “ Ka fapa, na nu le na pa nih kan in dawtnak hi na fimnak, na rumnak, na thiamnak, na thiltikawhnak le na thawnnak in cham kan tim hlah,zeitikhmanh ah na kan cham kho lai lo” ti ah a rak ka ti tawn. Khua ka ruat lengmang ve hi hi a hman mi a si ti ka hmuh ve. Zeicatiah fa le nih nu le pa dawtnak hi cham khawh a si lo. A peh mi cu “ Cu nak cha cun ka nawl ngai tein nun i zuam law, kan cawnpiak mi hi khawika na kalnak paoh ah philh loin nunpi khawh i zuam law, cucu na nu le na pa kan i lomhnak sang bik a si, cucu na leiba nai cham khawhnak sangbik a si” a tiah a rak ka ti lengmang.  Nawlngaihnak kan timi hi upatnak sang bik a si.  Cucu nitin kan ton cio mi, nan ton cio mi kha ruat u law nawlngaih piak hi upatnak sangbik ah nan ruah cio ko lai.Nawlngaih piak cu lomh lo awk a tha lo tha tein van ruat ve hmanh. Tangka tampi peknak hmanh in nawlngaih piak hi a sunglawi deuh. Sayate nih an fa le nih an nawl an ngeihpiak hna ahcun zeitlukin dah an i lomh i,zeitlukindah an dawt hna.

 

Cun department riantuannak zongah hruaimi nih hruaitu nawl an ngaihpiak hna tikah zeitlukindah hruaitu an i lomh, hngakchia deuh nih upa deuh nawl an ngaih tikah zeitlukin dah an u le an i lomh. Nan ton cio mi kan ton cio mi a si. Cucaah nawlngaih piak hi lunglomnak a sangbik ah nan ruah cio lai. Kan bible chung zongah a sangtukin a ruah caah Exodus 20:12 ahcun “Nan nu le nan pa kha nan upat hna lai. Cu tin nan tuah ahcun Bawipa nan Pathian nih an pekmi hna ram ahhin saupi nan nung lai” ti kan hmuh. Kan nu le kan pa upatnak sang bik cu an nawl ngaih hi a si. Nu le pa nawlngaih le upat cu thluachuah hmuhnak zong a si. A tu kan rel mi ahkhan nan nu le nan pa nan upat hna ahcun Bawipa nan Pathian nih an pek mi hna ram ahhin saupi nan nung lai a ti. Kum khua saupi nun hi thluachuah sang taktak a si. Cucaah kan nu le kan pa sin i kan leiba cham khawhnak dingah cun fa le nih an nawl ngai tein nun hi a si.

 

Khah! a tu i nu le pa a simi , a nu le a pa nih a thih cang mi hna nang na nu le na pa leiba na cham manh maw? van i tuak! Na nu le na pa kha an nawl ngai loin an ngaihchiat buin na thih ter hna maw ? Zeidang hnipuan, fenhaih kong cun an duhduh tuah piak hmanh hna law, an nawl na ngaih lo cun cucu nu le pa an i lomh mi a si lo. Bible nih leiba cham a kan fial fawn. Cucu ka leiba a si lo na ti sual maw?"II Siangpahrang 4:7 ah Elisha nih nan leiba va cham uh a ti hih!  Plato nih mi nih a ngeihmi a leiba cu a cham hrimhrim awk a si a ti ve."Leiba cham duh lo cu sual asi. Fak piin rak i chek ve. Nu le nawlngaih lo buin thluachuah kan hmu lai tiah nan i ruat maw?  Khah! a tu i nu le pa a nung rih fa le kan nih hna teh! upa in hngakchia bik tiang caan kan ngei i kan van a tha. Nang zeitindah na nu le na pa leiba na cham lai, kei zeitindah ka cham ve lai! i ruat cikcek hna u sih ti ka duh. Cu hlan a liam ciami na caan chungah na nu le na pa nawl na ngai maw? Zuu kan rit bu a phun phun thilsual kan tuah buin ka nu le ka pa kan dawt tuk ti tung i an nawlngaih lo cu nu le pa dawt taktak a si maw? Nu le pa nih tuah hlah, an kan timi kan tuah sual maw? Zu ding hlah, phe kap hlah, mi thil fir hlah, mi va vua hlah, mi he va si hlah, ca i zuam, mi chimh mi ngaih va zuam, Pathian va tih, Bible ca rel an kan timi kan ngai maw? Hi bu hin maw thluachuah hmuh kan i timh i hihi laimi nih fakpi ruah a herh cang mi a si.

 

 

Zeiruangah dahh laimi thluachuah kan hmuh lo. Bible kan zoh tikah vulei kan nun chungah Pathian changtu ah a chiah mi cu nu le pa an si. Cu Pathian changtu nu le pa nawlngai loin thluachuah hmuh kan i tim mi hi ruah awk ngai a um! Zeiruangahdah thluachuah kan hmuh ramleng kal kan i timh tik zong ziah ramleng kan chuah khawh lo hi tiang hin ruah a herh cang mi a si. Zoh hna uh nifatin na tonmi mi chungin zoh hna law, nu le pa nawl a ngai mi chungkhar an fa le thluachuah hmu loin an um hrimhrim lai lo.  Khah fak piin i ruat tuah hna u sih. Hi ti ka chim tikah keimah zong kai tel ve.

 

Hi kong zawn ahhin Laimi kan miphun ning pi thluachuah kan hmuhnak zawn ah a kan dawntu a si rua tiah ka ruah. Hawidang miphun hna nih an nu le an pa an upat hna ning, an nawl an ngaih hna ning khi zoh cio u law keimah nak in nan theih deuh mi a si. Kan nih cu nih nu le pa nawlngaih cu chim lo, nu le pa tiang a vua mi miphun kan si, nu le pa nih fale an kan sik tik zongah heh! tiah a letmi, a vua ngam mi kan si, hihi khuaruah har ngaingai miphun cu kan si. Miphun dang nu le pa a vua mi alet mi nan thei bal hna lai lo. Khah kan bia a sau lai a kan hringtu a kan cawmkengtu kan nu le kan pa sin kan leiba chamnak a sang bik hi an nawl ngai tein nun hi a si.   Bible ah na leiba va cham a ti, Plato nih minung nih a ngeihmi a leiba cu a cham hrimhrim awk a si a ti ve. Minung cio kan thinlung zongah leiba cu cham a hau tiah a ruat mi kan si caah Leiba cu cham a hau tung, nang zeitindah na nu le na pa leiba na cham ve lai;

 

II.Kan ram kan vulei sinah kan leiba: A  kan cawmtu kan ram le kan vulei caah minung a si mi paoh nih “Leiba” kan ngei cio.  Pathian nih minung a kan ser tikah hin, um sawh sawh, thu sawhsawh dingin a kan ser lo. Ram a kan pek, vulei a kan pek i, cu ram a kan pek mi, hmunhma le vulei  cio hna  cu zohkhenh kilkawi, thanchoter, pawngkam minung dang zohkhenh le a mah thangthat tu dingah sermi minung kan si. A cheu minung le miphun hna nihcun feltein Pathian nih a pekmi hna ram le hmunhma kha an zohkhenh, an thanchoter i Pathian sunparnak kha an langhter. Kan nih Chin miphun zong Pathian nih Chinland khi zohkhenh dingin rian a kan pek ve. Cucaah Dr. Sui Khar nih CCF biakinn ah a chim mi cu “ Chin miphun nih khawika hmun hmanh ah ram le vulei kan ngei lo, Pathian nih a kan pek mi ram te cu Chinland te lawng khi a si” a rak ti.

 

Cucaah Pathian nih tuzing caan I aipum nang le kei a kan fial mi rian cu Chinram vulei le a chung in a ummi thingram hna le, minung hna khi a si. Cu caah kei ka rian a si lo na ti sual maw? Na leiba dawkaw a si khih! Pathian nih vanram na kai tikah an cawh te lai khah! Cucaah khawika ram na um hmanh ah miphun dang nihcun Chin mipa/nu an in ti thiam thiam ko lai. Delhi ah ka ning a zak ngai mi cu Kala pawl nih khawika in a ra mi dah na si an kan ti tawn theo. Kan I thawh i Mizoram kan  ti lengmang. Ningzak ngai kan si! Na ning a zak lo maw? Na ram maw na zah pi.Pathian nih  an pek mi cu Mizoram a si lo khah!

 

Chin ram dawh hawh a si khah! Chin ram vulei nih khin kan hmet tein a kan cawm i Chin miphun zong a kan siter. A tu ahcun a hnukthlum kan dawp dih cang i, a tar ve cang, a cawlcang kho ti lo, kan mah nih kan cawmken le zohkhenh a herh ve cang. Chin miphun hi ram thatlo ruangah UN hruainak le riantuannak in ram kipah kan i thek i ram khat ahhin mi tlawm te lawng khua kan sa i kan um hna.Cucaah kan ram hi kan philh sual ahcun kan miphun hi tlau a fawite.  Cucaah khawika ram kan um hmanh ah kan Chin ram te khi philh lo a bia pi tuk. Cucu Pathian fialmi a si. Cu Pathian fialmi Chinram vulei le a chung ummi minung hna caah zeitindah nang le kei nih kan leiba kan cham ning a si lai;

 

1.Kan miphun Biaknak  a simi kan biakmi kan Pathian kan tih i khawika kan umnak hmanh ah kan philh lo a herh…

2.Ca kan cawn, fimthiamnak kan kawlnak ah keimah ca in ka cawng lo, ka miphun ca in ka cawn, ka cawn mi, ka thiamnak le ka fimnak  hi ka miphun ca a si lai ti lungput ngeih a herh.

3.Rian kan tuanmi , phaisa kan hmuh mi, kan rumnak hi keimah ca lawng a si lo ka miphun ca a si ve ti lungput ngeih a herh.

4.Thazaang thawng nih ka thazaang thawnnak hi mah miphun vuaknak le dennak si loin ka miphun nih a herhnak zawn paoh ka hman a hau ti lungput ngeih a herh.

5.Organization lei zunglei riantuan mi keimah ka paw ca ka tuan ti si loin ka miphun caah ka tuan ti lungput ngeih a herh.

6.Kan holh le kan ca kan nun phung kan mah sikhawhnak zawn cio in kilkawi khawh chung i zuamnak lungput kanngeih a herh.

7.Cun hruaitu an nawl kan ngaih a herh. Hruaitu nawl ngaih lo cu ram kuai nak a si.

8.Kan biak mi Pathian nih a kan fial mi biatak, bia ding, dinnak kan tanh a herh. Biatak a tanh lomi miphun cu mi ram dang sal ah an tla tawn. Dinnak nih hin miphun a kan thawnter I miphun sang zong a kan siter.

9.Cun ka miphun caah a herhnak zawn paoh ah ka thiltkhawhnak paoh in ka tuan i , a herh ahcun ka nunnak zong ka pek lai timi lungput tiang ngaih a herh.

 

Khah! careltu Pathian nih a kan pek mi le a kan fial mi kan Chin ram le Vulei caah nang na leiba na cham ve cang maw? Hawi dang nih an heh! tiah thadi le zaan mitkuh cim loin an ruat an khang. An nunnak tiang an pek. Nang zeidah hi zawn ahhin na cham khawhnak a um maw? van i chek ve hnik. Hawidang ram zoh hna uh an miphun loh lonak ding ah heh tiah an nunnak an pek, kei zeidah ka miphun caah ka tuah ve lai! Nang teh zeidah na tuah ve lai. A nung mi Pathian kan biaknak hmanh an kan khamtu, kan holh kan nunphung le kan ca hmanh a kan hlohthlauter dihtu kan ralpa Satan khi nang na zoh sawh ko lai maw? Keiteh ka zoh sawh ko lai maw? Ziah pasal kan si lo maw? Nu sal kan si ve lo maw? Pathian nih tlukceo tein an kan siam ko tung.

 

Kan Bible zoh tikah khawika hmun hmanh ah ralchiatnak kong a chim ballo. Ralthatnak lawngte a chim. Ralthat hi Pathian fial mi a si i, ralchiat hi Pathian nih a huat mi a si. Khah! Delhi ahhin kan nih te hna nih thawngtha chim tin hi a har ngai ngai. Ka donghnak a si kho men. Cucaah cah kan duh  hna, kei zong kai cah ve mi  cu hi pakua chungah hin a zate kan tuah khawh lo hmanh ah “hruaitu nawl tal van ngai hna u sih” hruaitu nawl ngaih hi ram thanchonak a suttung ngan bik a si. Cucaah Number 32:22-23 nak ahcun “ A hmai ah ram cu tei a si hlan tiang nan doh ahcun, cu hnuah cun nan kir lai i sin le Isreal ah Leiba zeihmanh nan ngei lai lo; cun hi ram cu Bawipa hmaiah nan  vo a si lai .Sihmanhsehlaw, cu bangin nan tuah lo ahcun, zohmanh, Bawipa cungah nan sual cang;nan sualnak nih an langh hna lai kha vaa hngalh ko u.” a ti.

 

Cucaah Pathian nih cawmken le zohkhenh a kan fialmi a kan hrawh piaktu raltha tein kan tei hlan tiang kan doh ahcun, cu hnu ah kan kir lai i a sin le Chin ram caah zeihmanh leiba nan ngei lailo. Cun Chinram cu nan vo,nan kheng chung sa a si lai a ti. Sihmanhsehlaw, hi kan doh lo ahcun Bawipa sinah kan sual ti kha kan I hngalh dingmi a si. Pathian pekmi ram caah raltha tein riantuan le doh hiPathian fialmi a si.A sinain kan doh lo kan tuah lo ahcun Bawipa cungah sual a si a ti rih. Cucaah Pathian nawl kan ngaihnak a langhnak cu kan ram dawt kha a si.. Nawlngaih lo cu Bible ah sual a si a ti. Nang le kei Pathian nih Chinram zohkhenh thanchoter a kan fial mi kan leiba kan i cham cang maw? Rak i tuak ve dingin tuzing caan ah kan sawm.

 

III.Pathian sin kan Leiba: Paul nih Rome cakuat 1:14-16 chungah a timi cu “ kei nih ka ngeihmi Leiba ngan bik cu amah thawngtha bia phuan hi a si, thawngtha bia phuan hi ka zah pi lo a ti”. Thawngtha bia phuan kan timi hi phun tampi in a um. A cheu nih an hmur an ka in thawngtha bia an phuan a cheu nih an ngeihchiah chawva in an phuan, a cheu ca lei riantuannak in an phuan a cheu nih an nunnak in an phuan, a cheu nifatin an nunnak ah khrihf nun zia dawh in an phuan, thawngtha bia phuan hi phun tampi in a um thawngtha va chim le evangelish va vah lawng khi a si lo.  Kan tlangtar ah John 14:6 ah Jesuh nih “Keimah hi lam le biatak le nunak cu keimah hi ka si a ti.” Cucaah kan miphun nih biatak kan tanh i dinnak ah kan dir ahcun cucu Jesuh thawngtha bia phuan a si. Zeicatiah Jesuh nih keimah cu biatak ka si a ti caah biatak kan tanh tikah hin Jesuh Khrih thawngtha bia kan phuan a si.Kan miphun hmelchunhnak zongah biatak le zumhtlak sinak le dawtnak zawnruahnak nun a ngei mi Vapual ai tahchunh mi kan si.

 

 Cu nun ai tahchunh mi Chin miphun nihcun kan miphun cungah dawtnak,zawnruahnak, zumhawktlak sinak, dinnak le biatak ah raltha tein kan dir a herh hringhren. Pathian nih hin a sermi thilri vialte  nih thangthat le hlorh a duh. Asinain a mah loin sermi minung nih a duh ningin kan thangthat in kan hlorh kho lo. Pathian nih a kan dawtnak hi minung kan cham lai tiah cham khawh lo mi thil a si. Zeicatiah a kan dawtnak hi a ngan tuk i a thuuk tuk hringhren. Neihchiah, chawva,rumnak, fimnak, thiamnak le thawnnak in cham khawh a si lo. Asinain a duh mi thil pakhat te a um. Cucu ISamuel 15:22 ah kan hmuh “ Cun Samuel nih a thawh i, “Bawipa nih hin Bawipa aw zulhnak i lomhnak ngan a ngeih tluk hin maw, Khanghthawinak le raithawinak ahhin lomhnak a ngeih ve?  Zohmanh! nawlngaihnak hi raithawinak nakin a tha deuh i amah bia ngaih hi tuukawng hna thau nakin a tha deuh” a ti. Cucaah kan neihchiah, kan chawva, kan fimnak, kan thiamnak, kan thawnnak le kan thazaang in thangthatnak nak in a nawl ngaih hi a duh deuh mi a si. Zeitindah Bawipa nawl cu kan ngaih ning a si lai ti biahal awk a tha.

 

Bawipa nawl kan timi cu Kan miphun nih a mah kha number one chiah peng, dinnak kan tanh,biatak kan tanh, pakhat le pakhat kar ah dawtnak, zawnruahnak kan ngeih i, thatlonak kha raltha tein kan doh ngam,kan mah pum chungah midang ziarngeih duhnak lungthin, hnahchuahnak, mi thil va firnak lungthin, tangka eihmuar duhnak lungthin, Khrihfabu, community, miphun thencheuter duhnak lungthin, mah pumpak thangthat duhnak lungthin, mah mi cung cuan duhtuknak lungthin, Nawlngeih duhnak lungthin vialte kha kan hloh ta dih i mitoi ah kan i dor i hruaitu hna nawlngai tein khuasak kha Pathian nawlngeih kan timi cu a si.

Deuteronomi 15:5-6 ah kan hmuh mi cu “ Bawipa nan Pathian nawl kha nan ngaih ahcun miphun tampi uktu ah kan ser hna lai” ati . Bawipa nawlngaih hi miphun tampi uktu sinak zong a si. Miphun tam a uk khotu cu Pathian thluachuah mi miphun an  si . Kan miphun nih thluachuah hmuh kan duh a si ahcun mah nawl kan ngaih hmasat a herh. Cucu Pathian sin ah Kan miphun nih kan leiba kan i chamnak sang bik a si.. Cucaah khawika na um nak hmanh ah  a nawl ngai tein nun i zuam hna u sih. Pathian nawl ngaih hia thawngtha bia phuan a si i, thawngtha bia kan phuan tikah kan biak mi Pathian ai lawm, ai lomhtikah a fale kan cungah thluachuah a tlung. Cu thluachuah hmuh a duh ve kan  miphun nih a mah nawl ngai tein nun kha i zuam ve hna u sih ti hi tuzing can ah sawm kan duh mi hna cu a si.

 

Cucaah a cunglei kan langhter mi kan leiba pathum kan cham khawh hnu lawngah Chin Miphun hi thluachuah kan hmu lai. Nang hi Pathum hi na leiba a si ve maw? Asi ahteh na leiba  pathum chungah na cham khawh mi zeital a um maw? Leiba cu cham ding a si tung. Bawipa nih a hna a tlak ahcun thluachuahnak kan pek piak ko seh