Mah le Mah I Thahnak (Suicide)

Tu lio kan vawlei ah rianrang tuk in a karhmi le vawleipi lungrethei le thinphang in a chiatu pakhat cu mah le mah i thahnak (suicide) hi a si. Mah le mah i thahnak kong ah World Health Organization (WHO) nih hlathlainak an tuah tikah kum khat ah one million an i that tiah an langhter. Vawleicung ah ramtthawng bik le ithithruainak ah a ttha bik ah kan ruahmi America ram zong hi mah le mah ithahnak a tam biknak ram pakhat a si. Kum tinte US ram ahhin mah le mah thah ai tim mi hi minung 500,000 renglo an si. Cu ai tim mi chung ah ai that khomi hi 29,000 an si. Cu tluk in mah le mah thah itimhnak a tamnak le ai that mi an tamnak hmun ah Laimi zong tampi khua kan sa i kan tlong kan leng ve. Cu lawng hlah, Laimi phun chung zong ah ruahlopi pi in mah le mah ai that mi an hung um ve tikah hi kong hi a hohmanh nih daithlanh awk a ttha ti lomi dirhmun ah a hung cang.

 

1.Zeiruang ah dah mah le mah ithahnak (suicide) hi a chuah?: Mah le mah i thahnak (suicide) kan ti ko nain an i thahnak a ruang cu a tam lengluang. Cu chung ah a tlangpi deuh in ka van langhter hna lai; “mah duhthimnak tein tuahmi i thahnak le psycho ruangah tuahmi i thahnak, asiloah pumsa nincanlonak ruangah chung sivangh in ai thatmi, damhkhawh ti lomi lungthin (thluak) lei harsatnak tbk ruangah i thahnak hi a tlangpi an chuak”.  Cu lawng si loin mah duh thimnak tein midang nunnak khamhnak caah nun thapnak tuahmi zong a um.  Tahchunhnak ah ralkap riantuannak, hawile runvennak ruangah thihnak (Johan 15:13 kha zoh), zawtnak i chawnh khawh a si ti thei ko nain va bawmh ruangah, ttihnung tukmi mission rianttuannak ruangah thihnak tiin  a phun phun in a um.

 

Asinain hi chung a ruang nganbik kan hmuh khawhmi hna cu: chungsivanghnak (despression) ruangah, tangka lei buainak, pehtlaihnak ichah piaknak, dohdalnak phun, nu dirhmun le pa dirhmun cawhnak, biaknak phung, dantatnak in luat duhnak le fahnak in luat duhnak ti bantuk ruangah hin a tlangpi in an chuak hna.

 

2.Kan Lai Nunphung nih teh zeitindah a ruah?: Hlan kan pupa hna hi ca an rak thiam lo caah ca uk chung ah ttialmi phung le lam hmu hlah hmanh usihlaw; a zulh bak in an rak zulhmi ithithruainak tling le zohkhenhnak tling hi an rak ngei ve. Cu an ngeihmi phung le lam cu hngakchia bik in upa bik tiang zulh khawh dingin le theih khawh dingin an i cawnpiak kho i felfai taktak in an rak zulh khawh cio fawn.

 

Asinain hlan pupa hna an phung le an lam kan hlathlai tikah mah le mah i thahnak kong ah phung le lam an sermi kan hmuh khawhmi a um lo. A ruang cu thihnak kong ah phung le lam tthate in an rak ngei ko. Sarthih, Pul thih, Pawpipohr (Nau cung thih), Ngakchia thla tlinglo, Thinghmui le Nulaikungkhih (Vom seh ding or Cakei seh ding) ti bantuk phung cu an um ko nain mah le mah i thahnak phung cu a um lo. Cu caah hlan kan pupa hna chan ahhin mah le mah ithahnak (Suicide) hi a rak um lo ti cu a fiang. Rak um ve sehlaw, cu phung cu an rak ngei ve hnga. Cu caah phun dang in kan chim ahcun Laimi phun cu mah le mah ai that mi miphun kan si lo ti khawh zong a si.

 

3.Zeitindah Kan I Kham/kilven Khawh Hna Lai?: Mah le mah ithahnak (suicide) kan i kilven khawhnak dingah hin zeitindah kan cawnpiak hna lai i hi thil a chuah lai lo tiin theory phun in hi cawnpiaknak hi a ttha lai. Hiti bantuk in kan cawnpiak mahte ithahnak hi a tlau bak lai tiah biakamnak tling in chim ngam awk a ttha lomi thil a si. A ruang cu minung pakhat nih a tonmi tem-innak, nganfahnak, ngaihchiatnak, lungrawhnak, sivanghnak le sunghzatlaknak tbk ruang ah a cangmi thil a si caah a si.

 

Asinain hi mah le mah i thahnak a tlawm deuhnak dingah lam pakhat cu an hngakchiat lio ah cawnpiak dik/hman le a tlingmi cawnpiak le a fekfuanmi cawnpiak ttha rak ngeih kha mah le mah i thahnak a zor deuhnak ding a lam pakhat cu a si. An hngakchiat liote hi bantuk an cung ah a tlunlonak ding ah zeibantuk dah kan cawnpiak hna lai;

 

(a)Kan biaknak nih a kan cawnpiak tling le felte in kan cawnpiak hna a herh; Nu le pa hna nih kan fale cungah mah le mah ithahnak a tlunlonak ding ah kan biaknak le kan bible nih a kan cawnpiakmi le hlan chan Khrihfabu hruaitu hna nih zeitluk in dah an rak huat. Zeibantuk sualnak ah dah an rak chiah. A tu chan khrihfabu hruaitu hna nih teh zeitindah an kan cawnpiak tbk kha felfaite in an i nunpi tiang cawnpiak kha kan philh lo a herh.

(b)Kan nunphung kong:  Minung paoh hi mah le miphun hoih in nunphung kan ngeih cio. Cu kan nunphung cu zulh le tuah cio a si. A cunglei kan langhtermi ahkhan hlan lio kan pupa hna chan ah mah le mah i thahnak kan hmu kho lo. A ruang cu an chan lio ah hi bantuk mah le mah i thah kha an rak hman lo caah a si. Cu caah nu le pa hna nih Laimi phun nih kan rak hman ballo mi mah le mah ithahnak hi  kan fale nih an hmanlonak ding ah cawnpiak kha a biapi tuk.

 

(c) Zumhnak tling le khuaruahnak fek an ngeihkhawhnak ding: Nu le pa hna nih kan fale cu hmai lei an tonte dingmi thil tiang cawnpiak cu kan rian nganbik cio a si. Cu caah kan fale nih thil pakhat khat lunglomhnak, ngaihchiatnak, vansannak, sungzatlaknak, harsatnak, nganfahnak, nehsawh thlanglamhnak le hremnak tbk an cungah a tlun tikah lomh zia an thiam khawhnak ding le intuar khawhnak an ngeihkhawhnak ding ah lungtthawnnak, khuaruahnak fel le a dikmi le felmi biachahnak an ngeih khawhnak ding ah an hngakchiatte in felfai taktak in kan cawnpiak khawh hna a biapi tuk.

 

Cu caah mah le mah i thahnak hi kan vawleipi ah le kan pawngkam ah tlung hmanh seh, kan pupa nih an hman ballo mi mah le mah ithahnak nunzia hi kan chan ah a tlun ve lonak dingah tu lio nu le pa hna nih felfai tein kan fale kha an hngakchiat liote in thil pakhat khat an ton tikah a tuar zia an thiam khawhnak kan bible nih a kan cawnpiakmi he felte in kan cawnpiak khawh hna ahcun mah le mah i thahnak in Chin miphun cu  kan luat ko lai. Cu caah nihin  nu le pa a simi hna le hmailei ah nu le pa a site dingmi vialte nih mah le mah i thahnak kan miphun cung ah a tlunlonak ding ah rian nganpi kan liangcung ah ai khinh cio.

 Stalin Tha Cung Lian