Sunday, 23 May 2021

Israel le Palestine Kar Buainak Ai Thok Ning le Nihin An Dirhmun

Kan hnu thla April thla hram thok hrawng ahkhan East Jerusalem ah Palestinian pawl nih Israel ralkap pawl cu thing le lung in an rak check hna i cu hnu cun buainak hi a hung linsa chin vima. Cu ti cun nihin ni tiang Israel le Palestine kar ah idohnak a cang cuahmah. Palestinian Arab pawl cu khat lei ah an ttang i, Israel ram chung ummi Judah miphun pawl cu an huattuk hna i an doh lengmang hna. Hi bantuk tthiamtthiam in vawleipi zong nih Israel ram cu an ttanh lo. Palestinian lei ttang viar an si lio ah an ttanhnak a langhter lomi zong an um ve tthiam.

India aiawh in Permanet Representative to the UN Ambassador TS Tirumurti nihcun tuzarh nihnih ni ahkhan UN Security Council meeting ah  Twitter hmangin India nihcun buainak a chuakmi hi a poi kan ti nak kong le remna lam zawh zau dingin an duhnak kong an langhter.  Israel le Palestina kar ihuatnak le iremlonak hi, thahrum hmangin an cawlcanghnak (history of violence)  kong a tanglei ahhin a tawi khawh chung tawi in langhter khawh ka van in zuam lai.

Jesuh Khrih Chuah Hlan (Before Christ)-  Biakam hlun kan zoh ahcun Siangpahrang Solomon nih Judah miphun le Pathian caah Biakinn (temple) ropui taktak Jerusalem ah a sak ti kan theih. Hihi Judah miphun caah cun an hmun thianghlim bik ah ruah a si. Hi hnu ahhin Jerusalem cu Egypt nih an hun uk, a hnu deuh ahcun Rom pawl nih caan zeimawzat chung an hun uk tthan. BC 70 hrawng ahkhan Rome cozah nihcun cu biakinn (temple) cu a hrawh i a dang a sak tthan. Hi hnu ahhin Judah miphun pawl cu hmun kip ah an pem hna.

Kum Zabu 7 Nak- Muslim ralkap (Islamic Caliphate army) hna nih Jerusalem cu an hun uk tthan. Hi ruangah hin Judah mipi tampi cu Europe lei ah an pem hna. A tambik hi Germany lei an panh. Germany hi Judah miphun tambik a humhimtu hna a si.

Kum Zabu 19nak- Zionist Movement a hung chuak. Hi ahhin an itimh bikmi cu Europe ram hmun kip i Judah miphun a zammi pawl kha hmun khat pumhkhawmh i hruai kha a si. Cu hmun cu tu i Israel or Palestine ram hi a si.

Vawlei Ralpi 1nak Hnu- Vawleicung ralpi 1nak (1914-19) ahkhan Germany cu tei  a si. Hi hnu ahhin Germany ram ah  Adolf Hitler cu hun samte in teitu le range sang a hung a si. German pawl nih  vawlei ralpi 1nak ah an sunghnak a ruang hi Judah miphun pawl Adolf Hitler nih a puh hna. Hitler tangah German ram a hung um tikah Judah miphun pawl cu fak taktak in a hun doh hna. German ram chung ah Judah miphun a ummi vialte cu an miphun ningin thah dih a timh hna. Judah miphun 60millions hrawng a thah manh hna tiah ruah a si.

British Kuttang- Vawleicung ralpi 1nak iremnak (Balfour Declaration) bangin Britain kut ah Palestine ram ( kha lio caan ah Trans-Jordan, an rak timi cu ) a hun uk. Hi nih hin Israel, West Bank le Gaza vialte a huap dih. Raltuknak a dih hnu ahhin Judah miphun pawl cu Israel ram ah biatak tein an kir tthan.

Vawlei Ralpi IInak (1939-45) Hnulei- USA le UK hna nih humzualnak le ttanhnak in kum 1948 ahkhan Israel ram a dirnak kong cu phuan  ahung si. Palestine ram ah Israel Independent phuan a si hi a pawngkam ram vialte nih an duh lo. Biatak tein an doh colh.

Kum1948- Britain nih hin hi hmun hrawng a uk hna nak cu May 14,1948 ahkhan a hun hlihpiak hna. Hi ni hlan deuhte ahhin Israel hna nih Declaration of Independent an rak phuan ve. British nih ai hnuhdawh ni (luatnak a pek hna ni) May 14,1848 hi Israel Independent ni Israel Independent ni caah pom deuh a hung si. Israel nih Independent ram an phuan manh tikah a pawngkam ram Arab ram ttangrual ralkap (military coalition of Arab states) hna nihcun May 15 ah British Palestine cu Israel kut ah a tluklonak dingin an lut colh. Cu tikah nikhat lawng a upa mi Israel ram cu doh hram an hun thok colh. Nain an tlai deuh cang. Thla 9 le zarh 3 le ni 2 (May 15-1948- March 10,1949) ah an hun ituk tikah cun Israel nih teinak a hmuh. Hi idohnak ruangah hin Palestine ram tthencheu ding ning timhlamhnak (Partition Plan) an timi 60% cu Israel nih a hun pen. Egypt pawl nih an ukmi West Bank le Gaza cu Jordan nih a hun uk cang. Hi idohnak ruang ahhin hi ram ah a um ciami Palestinians minung ting 7 hrawng cu a pawngkam ram ah an zam hna.  An inn le lo zamtak in ralzam dirhmun ah an um phah.

1956 Second Israel-Arab War- Egypt ram in Lawng lam biapi taktak Suez Canal cu amah ta ah a hun phuan i amah ram lei ah luangter viar a timh. Cucu Israel nih a duh lo i Britain le France bawmhnak a hal i Egypt pawl cu a hun phomh hna i a tei colh hna. Hi idohnak hi ni 9 chung October 29-November 7,1956  a rau. UNO, US le USSR pawl nih an hun nawrtuk hna ruangah UK le France cu an ihnukdok tthan. Hi ruangah hin British Prime Minister Anthony Eden cu a rian in a rak idin. Hihi British Super Power a donghnak a si.

PLO Dirh  A Hung Si (1964)- Palestinian pawl nih felfai taktak in le sullam ngei taktak in Palestinian Liberation Organisation (PLO) min in an hun dirh. Hi buu nihhin Israel nih an ram a uknak in an miphun hna chuah zalen le Palestine ram dirh tthan cu an itinhmi biapi bik a si.

Six Day War (1967)- Ni ruk ral, niruk chung idohnak June 5-10,1967 ahhin Israel nih amah dohtu Egypt, Jordan le Syria pawl cu a hun tei viar hna. Israel nihhin Gaza Strip, the West Bank, Sinai Penisula, The Golan Heights le East Jerusalem hna cu a hun uk chap. Hika hmun hin buainak le a hun ithok lengmang a si. Hi idohnak ruangah hin Palestinian minung 250,000 bak ralzam dirhmun an um.

YOM KIPPUR War- Arab ram pawl nihcun ttangrual ralkap (coalition of Arab states) hna cu Israel ram doh dingin an hun dirh. October 6-24, 1973 ahkhan Egypt le Syria hruainak in Israel cu an hun doh tthan. Hi idohnak hi YOM KIPPUR War tiah Israel lei nih an phuah. Cu lio ah Irab ram pawl nihcun Ramadan War tiah an ti ve. Golan Heights le Sinai ahhin fak taktak in an rak idoh. Israel nihhin hi idohnak zong ah teinak a rak hmuh.

Thlanglei Egypt ram Suez Canal pawng hrawng 1600Sq km renglo cu an hun lak chap. Cairo khuap in 100km tiang an lak manh. Syria lei ah 500 Sq km Golan heights tlangpar a zumnak tiah an lak. Cu lawng si loin Syrian Basin tiangin an lak. Damascus khuapi in KM 30 tluk hla tiang an lak manh. Israel lei hi an ram neihmi a hung kau chin lengmang. US in bawmhnak an ngah hnu in an hung tthawng chin lengmang. Hi idohnak ruangah vawleipi nih Oil lei ah harsatnak zong a rak ton phah.

CAMP David Accord (1978)- Israel le a pawngkam Arab ram pawl cu daih lei a panh kho hlei lo. US nih remnak lam a kawlpi peng hna. Vantthat ah Egypt ram cu Palestinian pawl he an hung irem ve ti lo in Israel he remnak an hun ser khawh. Hi iremnak hi Camp David Accord tiah auh a si. Nain, a hnu ahcun hi remnak hi hlawhtlinter mi a um lo.

INTIFADA Movement (1987)- Palestinian pawl nih Israel cungah sualnak le thahrum cawlcanghnak Intifada Movement cu an thok. Israel nih a penmi Gaza le West Bank huap chungah khua kip ah Israel duhlonak le dohdalnak an langhter peng. Hmun tampi ah thahrum cawlcanghnak an hman. Lungchehnak le thingtan tuknak le namte sawhnak tbk a cang. Intifada movement ruangah hin a thimi le hliam a tuarmi hi an tamtuk cang.

Madrid Confederate (1991)- Israel nih a ram chung ah politics buainak ruangah remnak lam a hun hoi cang. PLO hruaitu, Syria, Lebanon le Jordan ram pawl he Spain ram ah remnak lam zawh dingin an ichawn. Hi ichonhnak hi Madrid Conference tiah auh a si.

Oslo Peace Accord (1993)- Israel le Palestinian ruangah a pawngkam ram pawl he remnak lam an zawhkhawhnak ding ah tiin Oslo Peace Accord cu Israel le PLO hna nih min an thut. Hi iremnak ah an biachahmi pawl hi UNO zong nih a hna a tlakpi hna.

Cairo Agreement (1994)- A hlan i remnak an rak ser ciami zulh in Israel le PLO pawl nihcun Cairo Agreement cu an hunt hut khawh. Hi iremnak bangin Palestinian Authority nih West Bank le Gaza ah nawlneihnak (Administrative Affairs) an tinco lai. West Bank ah Israel le a rak tthutdirning le a rak cawlcangh ding ning le Jerusalem dirhmun kong hi ceih a rak si lo. Hihi hmailei ah harsatnak an tonnak cu a si. Jerusalem hi hmailei ah an ram khuapi si dingin Israel le Palestine nihhin an itinh veve.

Assassination Of Yitzhak Rabin- Likud Party nih Oslo Accords thlawpnak ding ah itonnak kong a tawlrel, Kings of Israel Square - Tel Aviv ah ai telmi Prime Minister Yitzhak Rabin cu November 41995 ( Hebrew Calendar Marcheshvan 12, 5756) Israel Suimilam 7:30 ah Israel minung ultranationalist Barllan University ah law cawng lio Yigal Amir cu an kah. Hi lainawnnak ahhin Palestinian Authority pawl soisel le mawhchiat an si.

Antifada Movement-II, (2000)- Kum 1987 ah hram an rak thokmi Intifada Movement cu an hun thar chuah tthan. Arial Sharon nih Temple Mount - Al-Aqsa zoh ai tim i cu ahcun thahrum cawlcanghnak a chuak i hliam tuar tampi an rak um.

Suicide Squad (2000)- Palestinian tapung Hamas pawl nih Israel mi biapi taktak mi thihcilh bomb (suicide attacked killing) an thah. Hi tan ahhin Israel minung 30 renglo an rak thi. Hi ruangah hin Israel nih West Bank ah Hamas pawl uknak cha cun a ti i tukdohnak a tuah i Hamas pawl tapung pawl tam taktak a rak thah hna.

Hamas Gaza Ah An Tthawng (2006)- Ramchung ithimnak kum 2006 lio i an tuahmi ah Hamas pawl cu Gaza huap chungah teinak an hmu diam. Anmah he lungkhat deng in a ummi Fatah Party cu West Bank ah teinak a hmu fawn. Farah Party hi Hamas nakcun Israel cungah a nem deuhmi an si.

Rocket Hmangin I Dohnak (2008)- Palestinian tapung pawl nih Gaza Strip in Rocket le mortar hmangin Israel ram cu an kah lengmang. June 9, 2008 lio i Ceasefire an ngeih hlan ahkhan Rocket 2300 renglo Israel an kah manh. Israel zong nih bomb mit ngei hmangin heh a rak phomh ve hna i minung 1,100 bak an thih pinah building zeimawzat cu an rak hrawhpiak hna. Israel lei ralkap le nunau he minung 13 an rak thi ve.

Rocket Attacked (2012)- Palestinian tapung Hamas ralhrang pawl nihhin Rocket hmangin Gaza in Israel ram voi tampi an kah. Hi lehrulhnak ahhin Israel nih Hamas Military Chief cu an rak thahpiak hna.

Kidnapped Of 3 Girls (2014)- West Bank ah a ummi Israel nu hngakchia pathum hna cu Hamas ralhrang pawl nih an rak fir hna hnu ah an rak thahbeh hna. Hi thil cang lehrulhnak ahhin Israel nih bomb mit ngei hmangin Hamas pawl cu a den hna i minung 2000 renglo an rak thi. Israel lei zong in ralkap, nunau he minung 73 bak an rak thi ve. Hi ituknak hi zarh 7 chung bak a rak rau.

Jerusalem Is The Capital Of Israel (2017)- Kum 2016 campaign lio ah a biakam bangin President Donald Trump nih Tel Aviv in Jerusalem khuapi ah US Embassy a tthial. "Jerusalem Embassy Act” cu June 1, 2020 ah min a thut. Hi nihhin West Bank le Gaza ah Palestinian pawl an thin a hunter tuk hna. Hamas pawl nih thahrum cawlcanghnak hmangin rocket an rak kah lai tiah zumh a si. Asinain, President Donald Trump nih a chanh hna lai ti maw an ruah hnga, zeihmanh an rak tuah ngam lo.

 

Rocket Attacked (2018)- Palestinian tapung pawl lakah Israel duhlonak a sang chin lengmang ruangah rocket hmangin ituknak tenau deuh a chuak. Hi lehrulnak ahhin a thimi le hliam tuar tampi 2018 chung ahhin an rak um.

Rocket Attacked (2021)- April 12 ahkhan Israel nih East Jerusalem ah Damascus Gate Plaza a ser. Hi hmun hi Ramzan chan lio ah Palestinian pawl ipumhkhawmhnak hmun a si. Cucaah duhlonak le dohnak a chuak colh. April 16 ahkhan Covid-19 ruangah Al-Aqsa mosque thlacam khotu zat an ser. Hi ruangah hin an kar boruak a hun linsa chin lengmang i atu i buainak a chuak cuahmah mi hi a hun ipeh colhmi a si.

Hi ka langhtermi title tete hi anmah le title cio in cauk pakhat viar an si. Cucu a tawinak tete in ka van charmi an si tikah careltu caah a fian a har ngai kho men. Fiang deuh dingin tam deuh in van ttial ahcun a tamtuk lai caah a ruahzia kan thiam hram uh. Source :India Today

 

No comments:

Post a Comment